Hôm rồi tôi nhận được tin nhắn của một người bạn thông báo là anh đã kiếm được việc mới sau hơn nửa năm thất nghiệp. Tôi thấy vui cho anh.
Anh ấy từng có một công việc ổn định suốt 10 năm, một gia đình nhỏ với 2 đứa con đang còn nhỏ, một căn nhà còn đang trả góp hàng tháng. Nhưng năm ngoái anh bị sa thải vì lý do công ty làm ăn lỗ nên cắt giảm nhân sự và anh nằm trong danh sách bị cho ra đi. Chỉ sau một cuộc họp, mọi thứ thay đổi.
Lúc đó tôi không nghĩ việc đó nghiêm trọng quá nhiều vì tôi vẫn có công việc, vẫn còn “sự ổn định”. Nhưng rồi sau đó hàng loạt những tin tức cắt giảm những công ty lớn, tổ chức nhà nước, ngân hàng…dần khiến tôi phải suy nghĩ nghiêm túc về điều này, vì tương lai có thể tôi hoặc các bạn cũng sẽ nằm trong số đó.
Điều chúng ta cần đó là phải có sự chuẩn bị trước.
“Đừng để tới khi khát nước mới lo đi đào giếng”
“Thời điểm tốt nhất để trồng cây là 20 năm trước, thời điểm tốt thứ hai chính là ngày hôm nay”
Những câu hỏi chúng ta phải trả lời được ngay bây giờ
Nếu bị mất việc ngay lúc này, bạn sẽ làm gì?
- Bạn có đủ tài chính để trang trải cuộc sống trong 6 tháng mà không có thu nhập không?
- Bạn có một kế hoạch dự phòng nào chưa?
Hãy lên một kế hoạch dự phòng về nghề nghiệp thứ 2 ngay từ bây giờ, nếu nghề đó bạn có thể thực hiện trong thời gian rảnh rỗi và làm việc trên internet thì càng tốt.
Bạn có đang nâng cấp bản thân mỗi ngày để không bị đào thải?
- Kỹ năng của bạn có đang bị lỗi thời không?
- Bạn có học thêm những kỹ năng mới để mở rộng cơ hội nghề nghiệp không?
Sự học là suốt đời, với thời đại phát triển nhanh hiện nay thì lại càng phải học để thích ứng. Học thường xuyên giúp đầu óc sáng suốt minh mẫn và hơn nữa là không có thì giờ để nghĩ ngợi lung tung tiêu cực.
Bạn có đang phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn thu nhập duy nhất?
- Nếu mất đi nguồn thu nhập chính, bạn có cách nào khác để kiếm tiền không?
- Bạn đã từng nghĩ đến việc xây dựng nguồn thu nhập thụ động hoặc làm thêm ngoài công việc chính chưa?
Hãy ráng lập một tài khoản khẩn cấp dành cho trường hợp bị mất việc thì mình vẫn còn khả năng tài chính để xoay sở trước khi có việc mới. Với ai có gia đình thì lại càng nên phải có khoản này.
Bạn có đang sống đúng với mục tiêu cuộc đời mình?
- Bạn có thực sự yêu thích công việc hiện tại không, hay chỉ làm vì tiền?
- Nếu có cơ hội thay đổi hướng đi, bạn muốn làm gì?
Đây là câu hỏi mang tính đường dài, nếu bạn đang làm công việc mà mình yêu thích thì không cần bàn cãi, còn nếu công việc hiện tại bạn làm chỉ vì tiền mà không yêu thích, có cảm giác chán ghét thì sẽ không thể đi lâu được.
Những câu hỏi trên giúp phần nào định hình được điều chúng ta có thể làm nếu như viễn cảnh đó xảy ra và có hành động chuẩn bị ngay bây giờ.
Suy ngẫm về mục tiêu cuộc đời
Tôi đã có 1 thời gian suy ngẫm và lúc đó tôi quyết định bắt tay thực hiện dự án ecommerce print on demand vào cuối 2023, dựa vào lợi thế có sẵn:
- Tôi có sự thích thú với thiết kế đồ họa từ khi còn bé.
- Chuyên môn là lập trình website nên có thể dễ dàng xây dựng một website bán hàng.
Đây là dự án mà tôi hi vọng trong 5 năm nữa có thể mang lại doanh thu thụ động chỉ cần ít thôi cũng tốt rồi.
Song song với việc nhìn lại bản thân, tôi cũng rà soát chặng đường hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực internet và nhận ra một điều: cách con người giao tiếp, tiếp nhận thông tin đang thay đổi nhanh chóng. Chúng ta rất dễ bị lạc lối, rơi vào ma trận thông tin trên mạng.
Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là AI, đã làm thay đổi hoàn toàn cách chúng ta nghe, đọc và suy nghĩ. Nhưng đi kèm với đó là những tác động không thể phủ nhận—sự sao lãng ngày càng gia tăng, tư duy dần bị bó hẹp, và khả năng tập trung trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Nhận thức được điều này, tôi quyết định xây dựng blog Tungnote—một nơi để chia sẻ kinh nghiệm và góc nhìn của mình, với hy vọng giúp mọi người rèn luyện sự tập trung, tìm lại tự do trong tư duy và thích ứng tốt hơn trong thời đại mới AI.
Thất nghiệp không phải là thất bại, mà là cơ hội để đặt câu hỏi lớn hơn trong cuộc đời
Khi đối mặt với những khó khăn, chúng ta dễ cảm thấy mệt mỏi, chán nản, thậm chí muốn gục ngã. Nhưng chính những khoảnh khắc ấy lại là cơ hội để tạm dừng, nhìn lại và tự hỏi: Mục tiêu thật sự của cuộc đời mình là gì?
- Tiền? Tiền quan trọng, đúng. Nhưng nếu phải kiếm tiền từ một công việc mà ta không hề yêu thích, mỗi ngày trôi qua sẽ giống như một cực hình. Công việc chiếm gần một nửa cuộc đời, nếu nó chỉ mang lại căng thẳng và áp lực, mỗi ngày đi làm giống như cực hình thì liệu đồng tiền có còn ý nghĩa?
- Hạnh phúc? Đây mới là điều cốt lõi mà tôi muốn đề cập. Được làm điều mình thích là hạnh phúc, Nhưng nếu chỉ theo đuổi đam mê mà không mang lại thu nhập, ta cũng không thể duy trì cuộc sống. Hạnh phúc không chỉ là cảm giác, mà còn là sự cân bằng giữa điều ta yêu thích và giá trị thực tế nó mang lại.
Vậy điều gì mới thực sự quan trọng? Có lẽ, câu trả lời nằm ở việc tìm ra một con đường mà ở đó chúng ta vừa có thể kiếm tiền, vừa cảm thấy có ý nghĩa và hạnh phúc với những gì mình làm.
Để tìm thấy con đường đó thì bắt buộc chúng ta phải định vị được giá trị cốt lõi của bản thân:
- Điều gì thực sự làm mình cảm thấy hạnh phúc?
- Những kỹ năng và kinh nghiệm nào mình có thể tận dụng để làm điều đó?
- Có điều gì mình từng muốn làm nhưng chưa có cơ hội thử?
- Những điều đó mang lại giá trị gì cho người xung quanh mà họ sẵn sàng trả tiền?
Giải pháp cho những bạn còn đang có công việc “ổn định”
Công việc ổn định duy nhất chính là nâng cao giá trị bản thân để thích ứng với mọi hoàn cảnh và tạo những nguồn thu nhập khác.
Dưới đây là những cách tôi liệt kê giúp bạn định hình hành động tiếp theo:
1. Đầu tư vào phát triển kỹ năng liên tục
Tốc độ thay đổi của xã hội hiện nay rất nhanh so với ngày xưa, từ đầu năm tới cuối năm có khi đã có thêm nhiều thay đổi rồi.
Hãy chú trọng cập nhật kỹ năng chuyên môn: Luôn học hỏi và nâng cấp kỹ năng để không bị lỗi thời. Học thêm chứng chỉ và ngoại ngữ liên quan tới lĩnh vực mà bạn đang muốn làm. Thỉnh thoảng hãy thử đi phỏng vấn để đo lường thị trường và biết được các nhà tuyển dụng đang cần thêm những kĩ năng nào khác.
Tìm hiểu về công nghệ: Công nghệ luôn thay đổi, ai theo kịp sẽ có lợi thế. Học thêm về cách sử dụng AI để bổ trợ trong công việc.
Học thêm kỹ năng về kiếm tiền online: Tại sao là kiếm tiền online mà không phải là các mô hình kiếm tiền truyền thống như thuê mặt bằng kinh doanh?. Vì chỉ có kiếm tiền online mới linh hoạt về thời gian và không gian làm việc. Bạn có thể tận dụng thời gian rãnh rỗi trong ngày hoặc cuối tuần và chỉ với máy tính kết nối internet là có thể làm được.
2. Xây dựng nền tảng tài chính vững chắc
Tiền không phải là tất cả những nếu không có tiền thì sẽ không là gì cả. Đây là sự thật phũ phàng.
Hãy Tiết kiệm & đầu tư từ sớm: Tạo quỹ khẩn cấp để có thể tồn tại ít nhất 6 đến 12 tháng nếu thất nghiệp. Câu thần chú: tiết kiệm, tiết kiệm và tiết kiệm.
Tạo nhiều nguồn thu nhập: Đừng chỉ dựa vào lương, hãy thử những kênh đầu tư an toàn như mua vàng, chứng khoán, kinh doanh online, freelancing từ chuyên môn…Để đa dạng nguồn thu nhập, vì sẽ có một ngày ai cũng già, không còn sức để lao động nữa, thì khoản tiền lời từ đầu tư sẽ nuôi sống chúng ta giai đoạn đó.
Tránh mắc kẹt vào lối sống phung phí thể hiện: Sống tối giản giúp giảm áp lực tài chính sau này. Hãy tập trung vào nhu cầu cốt lõi của bản thân để chi tiêu phù hợp, mua những thứ đúng nhu cầu. Có thể mua đồ cũ để tiết kiệm, đó không ngữ là một cách hay để tiết kiệm mà còn bảo vệ môi trường.
3. Xây dựng thương hiệu cá nhân
Xây dựng thương hiệu trên mạng xã hội: Chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm cho những người đi sau để lan tỏa sự ảnh hưởng, cũng là cách giúp mình có nhiều cơ hội hơn, mở ra kênh kết nối với những người chung sở thích. Giúp người cũng là giúp mình vậy.
Mở rộng quan hệ trong ngành: Kết nối với mạng lưới ngành nghề chuyên môn để tạo thêm cơ hội nghề nghiệp. Bạn có thể tạo profile trên mạng xã hội việt làm như là linkedin để tìm kiếm thêm cơ hội cho mình.
Duy trì tư duy học tập suốt đời: Học ở trường là một phần, tự học là suốt đời. Đọc sách, tham gia khóa học, kết nối với người giỏi hơn. Hãy dùng AI để tạo lộ trình học tập phù hợp và có những kiến thức cơ bản.
4. Chuẩn bị tâm lý cho những sự thay đổi khó lường.
- Thay đổi là điều tất yếu: Không có gì là mãi mãi, chuẩn bị tinh thần để thích nghi. Dù có bị sa thải thì chúng ta có thể bình tĩnh, không phải là tận thế nên không có gì phải sợ hãi khi đã có những phương án dự phòng rõ ràng.
- Học cách tư duy linh hoạt: Khi còn trẻ, hãy thử nhiều thứ để không bị bó buộc vào một lối đi duy nhất. Tư duy cứng nhắc như “một nghề cho chín, còn hơn chín nghề” cần phải thay đổi. Thử nghiệm trong giai đoạn chưa bị áp lực tài chính nhiều thì đó là cơ hội, hãy tận dụng và trải nghiệm giai đoạn đó.
- Tạo kế hoạch dự phòng: Nếu công việc hiện tại mất đi, bạn sẽ làm gì tiếp theo? Hãy chuẩn bị sẵn ít nhất một con đường thay thế. Tốt nhất là hãy làm song song khi bạn đang có một công việc ổn định nhưng ai biết sự ổn định đó được bao lâu. Đừng đợi, hãy làm ngay.
Lời kết
Thất nghiệp ở tuổi trung niên không phải là dấu chấm hết, mà là cơ hội để nhìn lại chính mình và định hướng lại con đường phía trước.
Nếu bạn đang còn trẻ và đang có công việc được cho là ổn định, cũng đừng chủ quan. Hãy chuẩn bị một kế hoạch hành động ngay từ bây giờ, vì thị trường thay đổi nhanh hơn bạn nghĩ.
Muốn không bị mắc kẹt, hãy nhớ: luôn học hỏi, luôn linh hoạt, và đừng bao giờ đặt tất cả trứng vào một giỏ.
Tôi đang làm và bạn cũng nên làm. Chúng ta cùng cố gắng.